Vp-bulletin (2026/5)  door Ramon Wernsen, MFP, RFP, CFP

Net als de geboorte hoort ook overlijden bij het leven. Met een testament bepaalt u zelf wat er met uw bezit.tingen moet gebeuren na uw overlijden. Regelt u niets, dan wordt uw nalatenschap verdeeld volgens de wettelijke regels. Nadenken over de eigen sterfe.lijkheid is niet de leukste bezigheid, maar wel be.langrijk. Gun uw klanten en iedereen die zij liefheb.ben daarom een goed testament. De kans is aanwezig dat u al een testament hebt, maar de vraag is of deze (fiscaal) optimaal is.

1. Inleiding

Een notaris, maar ook een financieel planner, kan u pre.cies vertellen welke mogelijkheden u hebt. Het begint met goed nadenken over wat u wilt en belangrijk vindt. Zo is de wens van veel mensen om de partner verzorgd achter te laten. Maar misschien wilt u juist dat uw broer en/of zus al uw bezittingen erven of moet uw vermogen naar een goed doel. Heeft u al een testament? Dan is het be.langrijk dat u eens in de paar jaar controleert of het nog aan uw wensen voldoet.

2. Geen testament: wettelijk erfrecht

Het is goed om bedenken wat er gebeurt als u geen testa.ment heeft. Uw nalatenschap valt dan onder het wettelij.ke erfrecht. Uw vermogen vererft op de manier zoals het Burgerlijk Wetboek dat bepaalt. Dit houdt in dat alles naar uw wettelijke erfgenamen gaat. Dit zijn in de eerste in.stantie uw echtgenoot of geregistreerd partner en uw kin.deren. Hebt u die niet? Dan komen de volgende erfgena.men aan bod: ouders, broers en zussen. Zijn de mensen in deze groep niet meer in leven dan erven eventueel nog in leven zijnde grootouders. Als zij zijn overleden, komen an.dere familieleden in beeld.

3. Waarom wel een testament

Een aantal belangrijke redenen om een testament op te la.ten maken:

• U woont samen. Samenwoners zijn geen wettelijk erfgenaam van elkaar, ook niet met een (notarieel) sa.menlevingscontract.
• U bent alleenstaand en u wilt niet dat uw gehele nala.tenschap toekomt aan uw ouders en/of broers en zussen.
• U wilt uw echtgenoot/geregistreerd partner en/of kinderen onterven.
• U wilt dat uw vermogen niet in één keer naar uw (jonge) kinderen gaat na uw overlijden. U wilt een be.windvoerder of voogd aanwijzen.
• U wilt niet dat de (toekomstige) partners van uw kin.deren ook in uw nalatenschap delen.
• U wilt geld of goederen nalaten aan een goed doel.

4. Een testament voor iedereen

Er zijn diverse (standaard) testamentvormen. Een notaris gebruikt vaak een van deze vormen als basis. Met clausules kan het testament vervolgens worden afgestemd op uw wensen. Hieronder zetten we de belangrijkste op een rij.

4.1 Oude testamentvormen

Heeft u een testament van vr 2003? Dan is de kans groot dat u beschikt over een zogeheten ouderlijke boe.delverdelingstestament. Sinds 1 januari 2003 kan een no.taris een dergelijk testament niet meer opmaken. De hui.dige wet kent dit instituut niet meer en het is derhalve niet meer mogelijk een ouderlijke boedelverdeling onder het thans geldende recht te maken. Als u nog een dergelijk ‘oud testament’ heeft, blijft dat wel gewoon geldig. De vraag is alleen wel of deze nog volstaat en fiscaal optimaal is. De kans is groot van niet (zie kader 1).

4.2 Vruchtgebruiktestament
Bij een vruchtgebruiktestament gaan alle bezittingen en schulden uit de nalatenschap onder vruchtgebruik over op de laatstlevende partner. Het verschil ten opzichte van hiervoor besproken de wettelijke verdeling is dat niet de laatstlevende ouder de eigenaar wordt van alle bezittingen, maar de kinderen. De laatstlevende ouder mag dus als vruchtgebruiker in principe alleen de vruchten plukken van de bezittingen. Dit is bijvoorbeeld de uitgekeerde rente op een spaarrekening, het dividend op een effectenportefeuille of het mogen blijven wonen in het huis. De kinderen worden eigenaar van de spaarrekening, de effectenportefeuille en het huis. Zij hebben het blote eigendom.

De nalatenschap wordt verdeeld en ieder betaalt erfbelasting over zijn eigen deel. Verder zijn de kinderen als blote eigenaren aansprakelijk voor de schulden van hun overleden ouder. Bij de afwikkeling van dit testament is medewerking van de blote eigenaren noodzakelijk. De kinderen moeten namelijk hun laatstlevende ouder het vruchtgebruik geven. Bij overlijden van de laatstlevende ouder vervalt het recht op vruchtgebruik en krijgen de kinderen het volle blote eigendom. Blote eigendom en vruchtgebruik zijn vaak met elkaar verbonden.

• De blote eigenaar is de “toekomstige volle eigenaar”.
• De vruchtgebruiker is degene die tijdelijk de voordelen heeft van het goed.

Bij het einde van het vruchtgebruik smelten beide rechten samen en wordt de blote eigenaar volle eigenaar.

Er zijn twee vormen van vruchtgebruik: met en zonder vervreemdings- en interingsbevoegdheid. Als er geen ver vreemdings- en interingsbevoegdheid is, heeft de laatstle vende ouder alleen recht op de vruchten van de goederen. De ouder kan de goederen niet verkopen of interen op het onderliggende vermogen zonder toestemming van de kinderen, de blote eigenaren van de goederen. Een beter alter natief is vaak het vruchtgebruiktestament met interings bevoegdheid. De vruchtgebruiker kan met de goederen doen en laten wat hij of zij wil, zonder dat de toestemming van de kinderen nodig is. In dit geval kan het dus zo zijn dat, als de vruchtgebruiker is overleden, alle goederen ‘op’ zijn. De blote eigenaren blijven achter met lege handen.

Een voordeel van dit testament is dat het eigendom van de goederen van de nalatenschap direct overgaat op de kinderen. Waardestijgingen van bijvoorbeeld aandelen en onroerende zaken komen dus toe aan de kinderen, zon dat zij hierover te zijner tijd erfbelasting moeten betalen.

4.3 Tweetrapstestament
Als de erflater wil dat bij opvolgende verervingen de onderneming respectievelijk de aandelen in de bv (aanmerkelijkbelangaandelen) binnen een bepaalde kring van personen blijft, kan hij overwegen om in zijn testament een zogenoemde tweetrapsmaking op te nemen. Op grond hiervan komt de erfenis eerst aan de ene erfgenaam toe (de zogenoemde bezwaarde) en bij diens overlijden (of een in het testament eerdergenoemd tijdstip) het resterende deel daarvan aan een andere erfgenaam (de zogenoemde verwachter), mits de verwachter op dat moment in leven is.

Stel de langstlevende krijgt als legaat de aanmerkelijkbelangaandelen, waaraan een tweetrapsmaking is verbonden en waarbij zijn kind als verwachter is benoemd. Na het overlijden van de langstlevende krijgt het kind de aanmerkelijkbelangaandelen op grond van het testament van de erflater.

De tweetrapsmaking wordt gebruikt voor het geval het kind overlijdt zonder nakomelingen te hebben voortgebracht. Zo wordt voorkomen dat het vermogen buiten de familie raakt.

De tweetrapsmaking wordt verder gebruikt:
• Bij een tweede huwelijk waaruit geen kinderen zijngeboren, om te voorkomen dat het vermogen naar de familie van de partner vererft.
• Als rampenclausule, waarbij echtgenoten of samenwonende partners kort na elkaar overlijden (de eigen familie wordt als verwachter aangewezen).
• Bij erfstellingen voor geestelijk gehandicapten (broers en zusters worden als verwachters aangewezen).
• Bij schenkingen aan jonge kinderen, om te voorkomen dat ouders bij vooroverlijden van het kind hun eigen vermogen terug erven (de broers/zusters van het kind worden als verwachters aangewezen).

4.4 Combinatietestament
Dit testament wint meer en meer terrein, zeker onder de meer vermogenden onder ons. In dit testament worden meerdere testamentvormen opgenomen en worden de in kader 1 besproken voordelen opgenomen. Dit moderne testament is namelijk afgestemd op besparing van erfbelasting. Een belangrijk aspect is de mogelijkheid om de langstleven de zoveel te laten erven dat deze de hoge erfbelastingvrijstelling
benut. Afhankelijk van de leeftijd van de langstlevende en de samenstelling van het vermogen is afwikkeling in volle eigendom dan wel vruchtgebruik voordelig.

Bij vererving/legatering (nalaten) van het volle eigendom komen de vermogensbestanddelen van de nalatenschap op naam van de langstlevende en verkrijgen de kinderen een vordering. Bij nalaten van het volle eigendom krijgen de kinderen het vermogen op hun naam en verkrijgt de langstlevende hiervan het vruchtgebruik.

Het fiscale voordeel van de eerste variant is dat de oprenting van de vordering van de kinderen bij het overlijden van de langstlevende vrij van erfbelasting is. Het fiscale voordeel van de tweede variant is dat de kinderen het vermogen al op hun naam hebben, waardoor zij er te zijner tijd geen erfbelasting over betalen (de aanwas van bloot-eigendomwaarde naar volle waarde is onbelast).

Moderne testamenten bieden de mogelijkheid om per vermogensbestanddeel te kiezen tussen volle eigendom en vruchtgebruik. Om een goede keuze te maken, moet na het eerste overlijden een rekensom worden gemaakt. De keuze tussen voleigendom en vruchtgebruik is per type vermogensbestanddeel afhankelijk van de vraag of waardestijging te verwachten is (zie kader 2). Is die waardestijging te ver wachten dan kan het beste voor vruchtgebruik/bloot eigen dom worden gekozen. De waardestijging komt dan immers vrij van erfbelasting bij het kind terecht, zodat bij het over lijden van de langstlevende ouder weinig erfbelasting hoeft te worden betaald. Dit zou met name voordelig kunnen zijn voor aandelen en vastgoed. Is die waardestijging niet te ver wachten dan kunnen de nabestaanden het beste voor volle eigendom kiezen. Bij voleigendom wordt er erfbelasting bespaard door de oprenting met 6% per jaar van de overbede lingsschuld van de langstlevende ouder aan de kinderen of vordering van de kinderen op de langstlevende ouder.

Voor de keuze tussen voleigendom en vruchtgebruik is de levensverwachting van de langstlevende van groot belang.

Bij een levensverwachting van meer dan tien jaar zal voleigendom meestal fiscaal optimaal zijn. Dit vanwege den oprenting van de overbedelingsschuld. Bij een kortere levensverwachting is het doorgaans optimaal om voor vruchtgebruik te kiezen. Aan te bevelen is om goederen waarvan de verwachting is dat deze (flink) in waarde stijgen onder vruchtgebruik te brengen. Het combinatietestament heeft ten opzichte van andere testamentvormen als voordeel dat erfgenamen pas na overlijden de keuze mogen bepalen. Wilt u die keuze niet overlaten aan de erfgenamen omdat u liever zelf de regie houdt? Neem dan een andere testamentvorm.

5. Nog meer maatwerk is mogelijk

U kunt uw testament met diverse opties nog beter afstemmen op uw wensen. Dit kan aan de hand van verschillende clausules. Misschien staan er al enkele in uw testament.

Dit zijn de meest gebruikte:

• Ontervingsclausule: hiermee kunt u een erfgenaam onterven. Dit geldt ook voor een kind. Al blijft een kind altijd recht hebben op zijn legitieme portie. De legitieme portie voor een kind bedraagt de helft van de waarde dat een kind dat niet onterfd is, zou krijgen. De legitieme portie is een vordering in geld, en wordt in de basis berekend als een (breuk)deel van de nalatenschap. Bij het bepalen van het breukdeel moet je uitgaan van de (fictieve) situatie waarin de erflater geen testament heeft gemaakt. De wet bepaalt dan wie de erfgenamen zijn: de echtgenoot (indien aanwezig) en de kinderen van de erflater. Het breukdeel is dan het aantal kinderen dat de erflater heeft achtergelaten + de eventuele echtgenoot, keer 1/2e.
• Uitsluitingsclausule: door het opnemen van deze clausule valt de erfenis in het privévermogen van uw kind en komt in beginsel niet terecht bij de (ex-)schoonzoon of dochter.
• Niet-opeisbaarheidsclausule: zorgt ervoor dat de laatstlevende partner zonder zorgen kan blijven leven, ook als kinderen hun legitieme portie opeisen. De kinderen houden wel het recht op de legitieme portie maar het wordt voor een bepaalde tijd opgeschort zodat ze er geen aanspraak op kunnen maken.
• Plaatsvervullingsclausule: volgens de wet nemen kinderen de plaats in van de erfgenaam, als de erfgenaam is overleden. Door de plaatsvervullingsclausule kunt u degene die de plaats zou innemen uitsluiten.
• Bewindvoeringsclausule: als er erfgenamen zijn die (nog) niet goed kunnen omgaan met geld (minderjarigen, verslaafden of mensen met een bepaalde ziekte) kunt u ervoor kiezen om een bewindvoerder aan te stellen. Deze zal het ontvangen vermogen beheren voor de erfgenaam. U kunt bepalen hoe lang de bewindvoerder de beheerder is van het geld.
• Clausule executeursbenoeming: een executeur wikkelt de erfenis af en voert het testament uit. Een executeur mag niet de erfenis verdelen. Wel mag een executeur bezittingen verkopen als dat nodig is om de schulden van de nalatenschap te betalen. Je kunt in een testament een bewind instellen over je erfenis. Dit kan ook een tijdelijk bewind zijn waarmee de executeur de erfenis kan afwikkelen. Dit noemen we een afwikkelingsbewind. De afwikkelingsbewindvoerder mag normaal gezien meer dan de executeur. Zo mag de afwikkelingsbewindvoerder vaak ook de erfenis verdelen.
• Voogdijclausule: hebt u kinderen? Leg dan de wensen rond de voogdij vast. U kunt iemand vragen om voogd te worden van uw kinderen na uw overlijden. Als u iemand heeft gevonden, kunt u diegene in uw testament benoemen als voogd.
• Vrij-van-rechtclausule: deze clausule is voordelig voor de langstlevende partner. Met deze clausule hoeft de langstlevende partner de erfbelasting niet uit eigen middelen te betalen. Dit bedrag wordt in mindering gebracht op de nalatenschap van de overige erfgenamen. Dit betekent dat de overgebleven erfgenamen minder te verdelen hebben nadat de erfbelasting van de partner in mindering is gebracht.
• 30-dagenclausule: deze clausule wordt ook wel de overlevingsclausule genoemd. Het kan gebeuren dat kort na het overlijden van de partner de ander ook overlijdt. Dit zou dan betekenen dat er tweemaal erfbelasting betaald moet worden door de erfgenamen. Deze clausule beperkt dit tot éénmaal. Na het overlijden van de (tweede) partner hoeft er niet nogmaals erfbelasting betaald te worden.

6. Conclusie

Wel of geen testament, confectie of maatwerk? Aan u al erflater de keuze: het testament is immers uw ‘uiterste wil’. Ga hier daarom zorgvuldig mee om. Bespreek met uw partner wat het beste bij u past. Een goed testament past bij uw persoonlijke situatie en kan uw erfgenamen veel erfbelasting besparen. Laat daarom uw testament ook fiscaal doorrekenen, ofwel hoeveel erfbelasting is naar verwachting verschuldigd na het eerste en tweede overlijden? Deze laatste doorrekening komt mijns inziens nog altijd zelden voor. Dit brengt mij tot de conclusie dat de kans groot is dat er nog altijd veel mensen zijn die geen (fiscaal) optimaal testament hebben, maar wellicht wel denken dat zij deze bezitten. Iets om over na te denken! Mocht u (of cliënten van u als adviseur) zich verder willen verdiepen, Koninklijke notariële beroepsorganisatie heeft diverse online brochures en checklists (zie Notaris.nl).

Vp-bulletin (2025/38)  door Ramon Wernsen, MFP, RFP, CFP

De goudprijs is in de afgelopen jaren fors gestegen en bereikte onlangs een (voorlopige) recordhoogte van 4000 dollar per troy ounce (31,1 gram). Als goud nog geen deel uitmaakt van een beleggingsportefeuille, kan men zich misschien afvragen of het edelmetaal een (groter) deel van een beleggingsstrategie zou moeten uitmaken. De goudprijs is dit jaar met meer dan 50% gestegen (in Amerikaanse dollar), waarmee het op weg is naar de beste jaarprestatie sinds 1979. Goud kan worden beschouwd als een goedkope verzekering: in goede tijden is de kans groot dat de goudbelegging nauwelijks rendement oplevert, maar in onzekere tijden komt de belegging tot zijn recht. In dit artikel gaan we in op het ontstaan van goud, de hoeveelheid goud op aarde en goud als belegging in vergelijking met aandelen. Verder wordt de vraag beantwoord of goud een goede aanvulling is binnen een beleggingsportefeuille.

1. Inleiding

In onzekere tijden kiezen beleggers vaker voor goud, omdat het beschouwd wordt als een veilige belegging. Zo was het altijd en zo zal het altijd wel zo blijven. Naast de shutdown van de Amerikaanse overheid leidt ook ander beleid van de Amerikaanse president Donald Trump tot onzekerheid, zoals zijn importheffingen. Ook (geo)politieke spanningen drijven de goudprijs op. Denk aan de politieke onrust in Frankrijk en de verschillende oorlogen die er gevoerd worden. Daar komt bij dat de Amerikaanse dollar flink in waarde is gedaald, dit maakt goud goedkoper voor internationale kopers, wat de vraag stimuleert. Meer en meer overheden kopen ook goud op, denk aan China, Rusland en India. Naast de lage rente – waardoor Amerikaanse obligaties minder aantrekkelijk werden – en het argument van goud als een veilige haven, speelt bij deze landen waarschijnlijk ook de angst voor sancties mee. Immers, als zij hun reserves vooral in dollars blijven aanhouden dan zijn zij voor de beschikking over dat geld afhankelijk van de Verenigde Staten. Dat maakt het voor die landen aantrekkelijk om meer goud te kopen, ondanks de nadelen die daaraan kleven, zoals opslag, bewaking en het niet direct liquide zijn ervan.

2. De geschiedenis van goud

Goud is afkomstig uit het heelal. Ons heelal is zo’n 14 miljard jaar oud en ontstaan uit de ‘Big Bang’, de oerknal. In dit heelal is onze aarde ongeveer 4,5 miljard jaar geleden ontstaan uit een wolk van gas, stof en puin, een overblijfsel van een supernova-explosie. Dit vormde uiteindelijk de zon en de planeten, waaronder de aarde. Het merendeel van het goud bevindt zich in de aardkorst en slechts voor een zeer klein deel in rivieren en gesteente. Wetenschappers zijn er pas sinds 2017 achter hoe goud is ontstaan. Onderzoek heeft uitgewezen dat het edelmetaal is ontstaan nadat twee zware neutronensterren met een massa iets groter dan de zon en ter grootte van de stad Amsterdam tegen elkaar botste.

3. Hoeveelheid goud beperkt

Sinds het ontstaan van de mensheid tot heden is ongeveer 216.000 ton goud gewonnen, ofwel 216 miljoen kilogram, waarvan 75% sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog. Van deze hoeveelheid is ongeveer 97.000 ton (45%) verwerkt in sieraden, ruim 48.000 ton (22%) is verwerkt in goudbaren en munten, alsook in door goud-gedekte ETF’s, ongeveer 38.000 ton (17%) ligt in de kluizen van centrale banken. Tot slot bevindt zich in de categorie ‘overige’ nog zo’n 33.000 ton goud (15%). Naar schatting ligt er nog ongeveer 55.000 ton goud onder de grond dat nog gedolven kan worden. Dit zou neerkomen op een totale goudvoorraad van ruim 270.000 ton. De jaarlijkse goudmijnproductie schommelt rond de 3500 ton. Dit betekent dat in de komende twee decennia de resterende ondergrondse goudvoorraad – welke bereikbaar is – gedolven zou kunnen worden. Goud is dan ook met recht een schaars goed, dat in tegenstelling tot aandelen en geld niet ‘bijgemaakt’ kan worden.

4. Goud versus andere beleggingscategorieën

De meeste beleggers zijn nog altijd terughoudend waar het gaat om beleggen in fysiek goud, dan wel goud-ETF’s. Dit is te begrijpen vanuit het argument dat goud geen directe inkomsten in de vorm van rente en/of dividend oplevert. Beleggers moeten het enkel en alleen hebben van de koersstijging van goud. De prijs van goud wordt uitgedrukt in Amerikaanse dollars. Dit vanwege de rol van de dollar als wereldwijde reservevaluta en de historische koppeling van de dollar aan goud.

In tabel 1 valt af te lezen de verschillen in rendementen tussen goud versus respectievelijk een belegging in de S&P 500-index, in een 3-maands Treasury Bill (kortlopend schatkistpapier van de Amerikaanse overheid), in een 10-jarige staatsobligatie van de Amerikaanse overheid, in Amerikaanse bedrijfsobligaties en in Amerikaans vastgoed. De verschillen in rendementen lijken wellicht op het eerste gezicht klein, maar rekening houdend met de kracht van ‘compounding’ zijn deze (historisch) groot.

Tabel 1: Vóór 1971 waren de goudprijzen vast en, met de gouden standaard in het achterhoofd, grotendeels stabiel.

In tabel 2 is de kracht van het ‘rente-op-rente’-effect duidelijk zichtbaar uitgaande van een eenmalige investering van 100 Amerikaanse dollar in de S&P 500 en goud. Historisch gezien is het rendement op de S&P 500 – waarbij de dividenden worden herbelegd – op de lange termijn superieur aan dat van goud. Echter, dit is niet altijd het geval. Er zijn ook tijdvakken te benoemen waarin goud beter heeft gepresteerd dan de S&P 500. Duidelijk wordt verder dat een verschil van enkele procenten in rendement op de langere termijn een enorm verschil uitmaakt voor het uiteindelijke kapitaal. Ook wordt duidelijk uit tabel 2 de (negatieve) impact van inflatie op het belegde kapitaal; deze beïnvloedt de koopkracht aanzienlijk. Op basis van het verleden kan gesteld worden dat in de regel aandelen een betere bescherming bieden tegen inflatie dan goud, maar dat er zeker ook perioden zijn waar goud een betere bescherming biedt. In de afgelopen bijna 100 jaar schommelde het rendement van aandelen nominaal tussen de +52% (1954) en -44% (1931) en het rendement van goud tussen de +126% (1979) en -33% (1981). Hieruit kan worden afgeleid dat niet alleen aandelenkoersen, maar ook de goudprijs fors in waarde kan schommelen.

Uit tabel 1 kan worden afgeleid dat de S&P 500 over de tijd vakken 1928-2024, 1975-2024 en 2015-2024 gemeten een beter rendement laat zien dan goud. Maar er zijn ook tijd vakken waarin goud beter rendeerde dan de aandelen binnen de S&P 500, bijvoorbeeld in de jaren dertig en zeventig van de vorige eeuw. Maar ook over de afgelopen 25 jaar kunnen we concluderen dat goud een beter rendement heeft laten zien en dit tegen een lager risico. Hier staat weer tegenover dat in de periode 2015-2024 de S&P 500-aandelen gemiddeld een beter rendement behaalden dan goud. Uit tabel 2 op p. 26 kunnen we afleiden dat goud van de 96 onderzochte jaren, 39 jaren (40%) een beter rendement behaalde dan de S&P 500. In 44 van de 96 jaren (46%) zien we het effect dat wanneer de ene belegging (aandelen of goud) in waarde stijgt, de andere belegging juist daalt.¹

5. Verklaringen stijging en daling goudprijs

In tijden van economische en geopolitieke onzekerheid stijgt veelal de waarde van goud. Zo was de sterke stijging van de goudprijs in de jaren dertig voornamelijk een gevolg van de Grote Depressie en de daaruit volgende economische onzekerheid en crisis. De Amerikaanse overheid besloot in 1933 de gouden standaard binnen de Verenigde Staten los te laten, wat leidde tot een directe stijging van de goudprijs.[i] Ook in de jaren zeventig steeg de goudprijs fors, mede door het definitieve einde van de gouden standaard, de oliecrisis van 1973 en 1979 en daaruit volgende economische onzekerheid, inflatie en minder vertrouwen in de – dalende – dollar. De waarde van de dollar nam af door economische problemen binnen de Verenigde Staten en inflatie. Verder kwam daar ook nog bij de inval van de Sovjet-Unie in Afghanistan. In deze jaren vluchtten beleggers massaal naar goud als veilige haven en nam de prijs van goud enorm toe. Slechts twee jaar na de grootste stijging, vond in 1981 de grootste daling plaats van goud in de afgelopen bijna 100 jaar. Het jaar 1981 kenmerkte zich niet alleen in Nederland, maar ook in de Verenigde Staten door een zeer hoge inflatie. Om de inflatie te bestrijden verhoogde de Federal Reserve (Fed) de rente fors. Dit leidde voor beleggers tot een hoge rentevergoeding op zowel kortlopend schatkistpapier als langlopende staatsobligaties. Veel beleggers verkochten hun goud ten gunste van obligaties, aangezien goud geen rente/dividend oplevert. Verder speelde mee dat begin jaren tachtig de economische onzekerheid wereldwijd afnam en de vrijhandel toenam mede door (liberaal) beleid van Amerikaanse president Reagan en de Britse premier Thatcher. Een investering in goud tussen 1980 en 2000 leverde een negatief rendement voor goud op en waren gouden jaren voor aandelenbeleggers. Begin van de 21ste eeuw begonnen de aandelenkoersen te dalen als gevolg van de gebarsten ‘internetbubble’ en de onzekerheid naar aanleiding van 9-11. Om de economie te stimuleren verlaagden centrale banken de rente. Dit alles zorgde ervoor dat beleggers weer meer in goud gingen beleggen hetgeen een positief effect had op de goudprijs.

Tabel 2: Vergelijking tussen S&P 500 en goud, periode 1928 t/m 2024 in nominale en reële cijfers

6. Beleggen in goud

Door het aankopen van goudbaren of munten kan fysiek worden belegd in goud. Het bezit van fysiek goud is een verzekering met een sterk opwaarts potentieel, gelet op al eerder bewezen risico’s in het huidige mondiale bancaire en financiële systeem. Een belegger kan er ook voor kiezen in niet-fysiek goud te beleggen, zoals in giraal goud. Bij sommige banken kan een goudrekening worden geopend. De kosten zijn lager dan bij fysiek goud kopen. De kosten die moeten worden gemaakt voor de opslag van fysiek goud gaan direct ten koste van het rendement. Dit maakt de verzekeringspremie in één klap een stuk duurder. Ook kan worden belegd in goud via Exchange Traded Funds (ETF’s).

Voorts is het mogelijk te beleggen in goudmijnen. Ook de mijnaandelen worden in de vorm van een ETF aangeboden. Het beleggen in aandelen van goudmijnen kan extra risico’s met zich meebrengen. De goudprijs kan weliswaar stijgen, maar een mijn kan toch verliezen maken door bijvoorbeeld mismanagement, fraude of verkeerd geologisch onderzoek. Vaak vertonen de aandelen van deze mijnen een bepaalde correlatie met de goudprijs, wat dus wil zeggen dat de koersen harder stijgen of dalen dan de goudprijs. Een andere, zeer risicovolle, manier om in goud te beleggen is via zogeheten cfd’s. Zo’n ‘contract for difference’ betekent dat partijen afspreken dat er niet daadwerkelijk geleverd hoeft te worden, maar er alleen naar het prijsverschil tussen de aan- en verkoop van de onderliggende waarde wordt gekeken. Door te beleggen met een hefboom hoeft een belegger minder kapitaal aan te houden voor dezelfde blootstelling aan goud, kapitaal dat hij ergens anders weer kan laten renderen. Deze cfd’s zijn risicovol en zeker niet geschikt voor elke belegger.

7. Tot slot

Op basis van het verleden kan gesteld worden dat goud als belegging minder rendeert dan een belegging in een goed gespreide aandelenindex. Goud zou op basis hiervan slechts een klein deel van de beleggingsportefeuille moeten uitmaken. Immers, goud keert geen dividend uit en kan geen groei doormaken zoals bedrijven dat wel kunnen doen. Goud kan echter wel prima dienen als hedge onder een traditionele beleggingsportefeuille. Uiteraard kan de prijs van goud – net als die van aandelen – in geld dalen. Maar dit risico kan worden beschouwd als een verzekeringspremie om verdampen van geld en/of effecten door (hoge) inflatie en/of deflatie af te dekken. In ons huidige monetaire en financiële systeem is er bij zo ongeveer elke belegging en spaarconstructie sprake van tegenpartijrisico. Een belangrijk argument dus om zeker een deel van het kapitaal hiervan af te schermen door het in goud aan te houden.

Al met al biedt beleggen in goud een goede aanvulling op de traditionele beleggingsportefeuilles en valt het te overwegen om in een goed gespreide beleggingsportefeuille in de basis een paar procent aan goud op te nemen. Dit percentage kan verhoogd of verlaagd worden afhankelijk van de ‘toestand’ in de wereld.

Informatie: info@ramonwernsen.nl

Bronnen

¹ Omdat goud wordt uitgedrukt in US-dollars is voor de vergelijking ook gekozen voor beleggingscategorieën in US-dollars. Verder is geen rekening gehouden met beleggingskosten en belastingen die van invloed zijn op het rendement en het kapitaal. De gehanteerde cijfers in tabel 1 en 2 zijn opgesteld door de Indiaas-Amerikaanse academicus Aswath Damodaran. Hij is een academicus die momenteel de Kerschner Family Chair in Finance Education bekleedt en ook hoogleraar Financiën is aan de Stern School of Business van New York University